سخن‌گفتن از خداوند به‌عنوان یک حقیقت فراکلامی و سخن‌گفتن از چگونگی سخن او از دیرباز برای اهل خرد پرسشی طاقت‌سوز و تأمل‌برانگیز بوده است؛ باید دید دیدگاه ملاصدرا دراین‌باره چیست؟ در نوشته حاضر دیدگاه متکلمان مسلمان به‌عنوان پیش‌زمینه و بستر بحث به‌صورت مختصر بررسی شده است. به‌دلیل اینکه صدرا در بحث از کلام الهی همواره نیم‌نگاهی به دیدگاه آنان دارد، این کار ضرورت داشت. اهل سنّت (اشاعره) از کلام خداوند، کلام نفسی و متکلمان شیعه توانایی خداوند بر ایجاد سخن را قصد کرده‌اند و هریک با معیارهایی که نزدشان مقبول است، خداوند را متکلم می‌دانند. دیدگاه متکلمان با همه تفاوت‌ها و اختلافی که با یکدیگر دارند، به‌طور مشترک بر محور کلام تشریعی خداوند می‌چرخد و مسئله آنان حل و فصل متکلم‌بودن خداوند بدین‌معناست. صدرا با ردّ دیدگاه متکلمان و با الهام‌پذیری از عارفان مسلمان، تمامی کائنات را عین کلام خداوند می‌داند که به‌صورت ابداعی، تکوینی و تشریعی تحقق یافته است. از دید وی خداوند به‌اعتبار انشای کلمات تامات و فرستادن آیات محکمات و متشابهات، متکلم است. اوج تفکر متکلمان درباره کلام الهی، حضیض‌ترین بخش کلام الهی از نگاه صدراست. همان‌گونه که کلام عینی و وجودی خداوند سراسر قلمرو ماسوای ذات باری را دربرمی‌گیرد و دارای مراحل گوناگون است که به‌حسب سنخ وجود و جایگاه و عرصه‌ای ظهور و حضور، به نام قرآن (عقل بسیط اجمالی)، فرقان (معقولات تفصیلی) و کتاب (تمام موجودات عالم خلق) خوانده می‌شود. کلام تشریعی خداوند نیز به‌مقتضای مراتب وجود انسان کامل و حامل این کلام، تمامی مراحل هستی از قلم ربانی تا لوح محفوظ و لوح محو و اثبات را طی کرده و تنزّل یافته تا به‌صورت کتاب درخور فهم بشر در دسترس آنان قرار گرفته است. درپایان نوشته به تفاوت‌های کتاب و کلام و نیز قرآن و فرقان می‌پردازیم و با استفاده از کلمات صدرا و شارحان آثار وی در حد توان، این تفاوت‌ها را توضیح خواهیم داد.
)